Het leven - Dood
"De dood fascineert me enorm. De mooiste uitspraak is natuurlijk: de dood bestaat niet. Zolang je er zelf bent, is de dood er niet en als de dood er 'is' ben je er zelf niet meer. Het blijft een gruwelijk wonder. Dat een levend wezen ophoudt met leven, dat fascineert me. Na de crematie ben je weg. Weg, dat is iets wat ik niet kan bevatten. Aldoor denk ik, hoe zit dat toch? Al denkend kom ik dan bij oosterse godsdiensten terecht, eerder dan bij het christendom. In hun besef maakt de tijd een cirkel, een rondgang. Het is een slang die in zijn eigen staart bijt. Dat is de eeuwigheid. De druppel valt in de rivier, stroomt naar zee, verdampt en valt als druppel weer in de rivier. Dat is een rondgang die ik mis in het westerse denken."
"De mensen die ik verloren heb, leven voor mij ook nog. Mensen zien tijd als een rechte lijn en blijven daardoor ook alsmaar bezig met de vraag 'wat gebeurt er na mijn dood?'. Maar het leven is rond, afgerond en tijd is fictie."
"Tijd is een fictie van onze geest, net als ruimte en 'ik'. Ik put mijn troost uit de ogenblikken dat ik heel gelukkig of heel verrukt ben geweest. Het oceanische gevoel dat ik soms had in mijn leven, dat ik soms nog heb. Dat is de eeuwigheid. Dat gaat niet over, dat blijft. Dus wat doet er het ertoe of het lichaam op een gegeven moment niet meer ademt, wordt gecremeerd? Daar ben ik niet bang voor."
[Interview in: HN Magazine 23 maart 1985] |
| |
"Toch zal ik nou nooit weten hoe alles begonnen is, het heelal, het leven en al die andere dingen. Dat houdt me vaak bezig. Ik vind het vreselijk jammer dat je dood gaat zonder dat te weten. Want nu heb ik altijd het idee dat je op een partij bent en dat je niet weet wie je heeft uitgenodigd en het is ook niet duidelijk ter ere waarvan het allemaal gebeurt."
[Interview in: Het parool 15 oktober 1971] |
| |
|
